Khái niệm về Đất, thành phần cơ bản của đất

          Khái niệm về Đất        

         V.V.  Đôcutraiep  (1846-1903)  người  Nga  là  người   đầu  tiên  đã  xác  định  một  cách khoa học về đất  rằng:  Đất là tầng ngoài  của đá bị biến đổi một cách tự nhiên dưới tác dụng tổng hợp của nhiều yếu tố.  Theo Đôcutraiep: Đất trên bề mặt lục địa là một vật thể thiên nhiên được hình thành do sự tác động tổng hợp cực kỳ phức tạp của 5 yếu tố: sinh vật, đá mẹ, địa hình, khí hậu và tuổi địa phương.

         V.R.Viliam  (1863-1939) Viện  sĩ  thổ  nhưỡng  nông  hóa  Liên Xô  (cũ)  thì  cho rằng đất là lớp tơi xốp của vỏ lục địa, có độ dày khác nhau, có thể sản xuất ra những sản phẩm của cây trồng. Tiêu chuẩn cơ bản để phân biệt giữa  "đá mẹ" và đất là độ phì nhiêu, nếu chưa có độ phì nhiêu, thực vật thượng đẳng chưa sống được thì chưa gọi là đất. Độ phì nhiêu là khả năng của đất có thể cung cấp nước, thức ăn và đảm bảo các điều kiện khác để cây trồng sinh trưởng phát triển và cho năng suất. Như vậy độ phì không phải chỉ là số lượng chất dinh dưỡng tổng số trong đất mà là khả năng cung cấp chất dinh dưỡng cho cây nhiều hay ít. Khả năng đó nhiều hay ít (tức độ phì cao hay  thấp)  là do các  tính chất  lý học, hóa học  và  sinh học của đất quyết  định; ngoài ra còn phụ thuộc vào điều kiện thiên nhiên và tác động của con người.

          Độ phì là một chỉ tiêu rất tổng hợp, là sự phản ảnh tất cả các tính chất của đất.

         Như  vậy,  nguồn  gốc của đất  là  từ các  loại  "đá mẹ" nằm  trong  thiên nhiên  lâu đời bị phá hủy dần dần dưới tác dụng của yếu tố lý học, hóa học và sinh học, tạo ra độ phì nhiêu để cây trồng sinh trưởng phát triển và cho năng suất. Đối với đất trồng trọt ngoài những yếu tố tự nhiên, thì yếu tố con người có ảnh hưởng mang tính quyết định đến sự tồn tại và phát triển của đất.

         Thành phần cơ bản của đất

Các loại  đất, dù là loại đất nào cũng đều có các thành phần cơ bản đó là:  

- Chất  vô cơ do đá phá   hủy  tạo  thành chiếm  khoảng 95%  trọng  lượng hay 38% thể tích của chất  rắn; 

- Chất  hữu  cơ  do  xác  sinh  vật  phân  hủy  chiếm  dưới  5%  trọng  lượng  hoặc 12% thể tích chất rắn; 

- Không khí (O2, N2, CO2 ) một phần   từ khí quyển xâm nhập vào hoặc do đất sinh ra;

- Nước chủ  yếu  do  từ ngoài  xâm nhập  vào  và  vì có hòa  tan  nhiều chất cho nên nước trong đất thực chất là dung dịch đất; 

- Sinh vật sống trong đất như côn trùng, giun, nguyên sinh động vật, các loài  tảo và  vi  sinh  vật đất,  là  thành phần  rất quan  trọng, đặc biệt  là  vi  sinh  vật, bởi  vì  hầu  hết các quá  trình  biến  hóa  phức  tạp  xảy  ra  trong đất đều có  sự tham gia của vi  sinh vật .  Tỷ lệ những thành phần trên có thể rất khác nhau. Ví dụ trong đất than bùn hàm lượng  chất  hữu  cơ  rất  cao,  ngược  lại  trong  đất  cát,  hoặc  đất  xói mòn  trơ  sỏi  đá không có  thực bì che phủ  thì hàm  lượng chất  hữu cơ  rất  thấp. Không  khí  và  nước trong đất cũng  thay đổi  rất nhiều, bởi  vì hai  thành phần này cùng  tồn  tại  trong các khe hở của đất, nó phụ thuộc vào độ chặt, độ xốp và độ ẩm của đất. 

Khoa học đất - Đại học Nông Lâm Huế, Đại học Nông nghiệp Hà Nội

Support online

Support online
Ngân hàng kiến thức trồng lúa Irri
International Rice Research Institute
United Nations World Food Programme
The Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO)
x